بخش سوم: عوامل کلیدی تأثیرگذار در سال 2025 (2)
تأثیرات ژئوپلیتیکی و تجاری
عوامل ژئوپلیتیکی و سیاستهای تجاری نقش مهمی در بازار فولاد ضد زنگ ایفا میکنند و هم بر دسترسی به مواد و هم بر جریان فولاد نهایی در مرزها تأثیر میگذارند. در سال 2025، چندین تأثیر کلیدی ژئوپلیتیکی در حال اجرا هستند:
• تعرفهها و عوارض تجاری:
اقدامات تجاری مداوم همچنان دسترسی به بازار را شکل میدهند. اتحادیه اروپا عوارض ضد دامپینگ و ضد یارانهای را بر واردات فولاد ضد زنگ از اندونزی و چین وضع کرده است، با هدف محافظت از تولیدکنندگان اروپایی در برابر سیل فولاد ضد زنگ ارزان قیمت آسیایی. در سال 2022، اتحادیه اروپا عوارض جبرانی حدود 21 درصد را بر محصولات نورد سرد ضد زنگ اندونزی (که بسیاری از آنها با سرمایهگذاری چین پشتیبانی میشوند) اعمال کرد و صادرات اندونزی به اروپا را به طور قابل توجهی کاهش داد [33]. این عوارض تا سال 2025 همچنان پابرجاست و اتحادیه اروپا حتی آنها را برای پوشش واردات فولاد ضد زنگ که گفته میشود از طریق کشورهای ثالث تعرفهها را دور میزدند، تمدید کرده است [34].
اندونزی این اقدامات را در سازمان تجارت جهانی به چالش کشیده است[35]، اما در حال حاضر این اقدامات پابرجا هستند، به این معنی که خریداران اروپایی با قیمتهای بالاتری برای فولاد ضد زنگ آسیایی مواجه هستند و کارخانههای اروپایی تا حدودی از رقابت با ارزانترین قیمتها در امان هستند. ایالات متحده نیز به همین ترتیب حمایتهای وارداتی را حفظ میکند؛ تعرفههای بخش 232 (25٪ برای اکثر واردات فولاد) برای فولاد ضد زنگ نیز اعمال میشود، اگرچه متحدان در برخی موارد سهمیههایی دارند. این موانع تجاری به یک بازار منطقهایتر کمک میکند: قیمت فولاد ضد زنگ در غرب بالاتر میماند (همانطور که در جدول 1 مشاهده میشود) در حالی که بازارهای آسیایی مازاد را با قیمتهای پایینتری از بین میبرند. حمایتگرایی همچنان یک شمشیر دولبه است - از استفاده از صنایع محلی پشتیبانی میکند اما میتواند باعث تلافی یا تشویق ظرفیت مازاد برای جستجوی بازارهای دیگر شود.
• سیاستهای صادراتی و ملیگرایی منابع:
از سوی دیگر، کشورهای غنی از منابع از سیاست برای تأثیرگذاری بر عرضه استفاده میکنند. اندونزی، که دارای بزرگترین ذخایر نیکل جهان است، چندین سال است که صادرات سنگ معدن نیکل فرآوری نشده را برای هدایت سرمایهگذاری ذوب داخلی ممنوع کرده است - سیاستی که با موفقیت صنعت NPI و فولاد ضد زنگ آن را ایجاد کرد. اکنون اندونزی از سهمیهها (همانطور که اشاره شد، سهمیه استخراج 200 میلیون تنی برای سال 2025) برای جلوگیری از سقوط قیمتها به دلیل عرضه بیش از حد نیکل استفاده میکند[26]. این در واقع نوعی ملیگرایی منابع است: کنترل تولید برای حمایت از قیمتهای جهانی. اگر اندونزی این محدودیتها را کاهش دهد، نیکل (و NPI) میتواند حتی ارزانتر شود، که این امر تولیدکنندگان غیر اندونزیایی را بیشتر به چالش میکشد. در جای دیگر، چین گاهی اوقات تخفیفها یا مالیاتهای صادراتی برای فولاد را تنظیم میکند. در سال 2021، چین تخفیفهای مالیات صادراتی را برای برخی از محصولات فولادی (از جمله برخی از فولادهای ضد زنگ) حذف کرد تا از صادرات بیش از حد جلوگیری کند و بر عرضه داخلی تمرکز کند. تا سال 2024، چین با مواجهه با فشارهای اقتصادی داخلی، اعلام کرد که ممکن است از صادرکنندگان فولاد خود حمایت کند - در واقع حجم صادرات فولاد ضد زنگ چین در سال 2024 به بالاترین رکورد رسید[16].
هرگونه تغییر در سیاست صادراتی چین (به عنوان مثال، بازگرداندن تخفیفها یا مواجهه با تعرفههای خارجی جدید) مستقیماً عرضه جهانی را تغییر میدهد. درگیری روسیه و اوکراین: درگیری ژئوپلیتیکی اثرات غیرمستقیمی دارد. روسیه تولیدکننده قابل توجهی از نیکل (از طریق نوریلسک نیکل) و نیمهفولادهای ضد زنگ است و اوکراین برخی از فروآلیاژها را تأمین میکند. جنگ از سال 2022 منجر به تحریمها و تغییرات تجاری شد؛ خریداران غربی از نیکل و فولاد نیمهساخته روسیه دوری کردند که باعث شد بیشتر این مواد به چین و آسیا منتقل شوند. علاوه بر این، این درگیری باعث افزایش شدید قیمت انرژی در اروپا در طول سالهای 2022-2023 شد و به شدت بر هزینههای کارخانههای فولاد ضد زنگ اروپا (برق برای ذوب، گاز طبیعی برای فرآوری) تأثیر گذاشت. تا سال 2025، قیمت انرژی اروپا از اوج بحران تعدیل شده است، اما همچنان بالاتر از هنجارهای قبل از جنگ است. تولیدکنندگان اروپایی مانند اوتوکمپو و آپرام از حمایت دولت بهرهمند شدند و خود را وفق دادند، اما این ماجرا آسیبپذیری اروپا در برابر شوکهای عرضه ژئوپلیتیکی را برجسته کرد و منجر به ابتکاراتی مانند تأمین مواد اولیه با منابع دوستانهتر و بهبود بهرهوری انرژی شد.
• توافقنامهها و روابط تجاری جهانی:
روابط تجاری بین اقتصادهای بزرگ بر فضای بازار فولاد ضد زنگ تأثیر میگذارد. ایالات متحده و اتحادیه اروپا در حال مذاکره در مورد «توافق جهانی در مورد فولاد و آلومینیوم پایدار» بودهاند، که اساساً باشگاهی برای مهار واردات فولاد کثیف است (با هدف قرار دادن تولید کربنمحور، که میتواند شامل فولاد ضد زنگ آسیایی ساخته شده از طریق NPI با سوخت زغال سنگ باشد). در صورت تحقق این امر، سال 2025 میتواند شاهد تعرفههای جدید کربن یا سهمیههای وارداتی به نفع فولاد کم کربن از کشورهای متحد و جریمه فولاد پرکربن از جاهای دیگر باشد. چنین اقداماتی مستقیماً به کشورهایی مانند چین، هند یا اندونزی در صورتی که تولید فولاد ضد زنگ آنها بیش از حد کربنمحور تلقی شود، ضربه میزند و یک بعد تجاری ژئوپلیتیکی جدید به آن اضافه میکند. از سوی دیگر، پیمانهای تجاری منطقهای مانند RCEP در آسیا (که شامل چین و اعضای ASEAN میشود) تجارت فلزات درون آسیایی را تسهیل میکنند و به طور بالقوه به فولاد ضد زنگ چین کمک میکنند تا بازارهایی در جنوب شرقی آسیا با عوارض گمرکی کمتر پیدا کند.
تنشهای سیاسی: به طور کلی، تنشهای استراتژیک ایالات متحده و چین زمینهساز این امر هستند؛ اگرچه فولاد ضد زنگ یک محصول استراتژیک با فناوری پیشرفته نیست، اما احساسات عمومی در مورد جدایی میتواند بر جریانهای سرمایهگذاری تأثیر بگذارد (به عنوان مثال، شرکتهای چینی به جای سرمایهگذاری در بازارهای غربی، در فولاد ضد زنگ اندونزی سرمایهگذاری میکنند). علاوه بر این، پویایی هند و چین ممکن است هند را به سمت گسترش فولاد ضد زنگ داخلی سوق دهد و واردات چین را محدود کند، زیرا هند خود را به عنوان یک منبع جایگزین در آسیا معرفی میکند.
به طور خلاصه، ژئوپلیتیک در سال 2025 تجارت فولاد ضد زنگ را پراکندهتر میکند: بازارهای غربی از تعرفهها برای مدیریت عرضه بیش از حد آسیا استفاده میکنند، اندونزی از کنترل منابع برای مدیریت قیمت نیکل استفاده میکند و صفبندیهای جهانی (یا درگیریها) در حال ترسیم مجدد خطوط تأمین هستند. این عوامل تضمین میکنند که محرکهای صرفاً اقتصادی با تصمیمات سیاسی در هم تنیده شدهاند. تولیدکنندگان باید عوارض واردات، تحریمها و توافقات دوجانبهای را که میتوانند به طور قابل توجهی بر منبعیابی و دسترسی به بازار تأثیر بگذارند، هدایت کنند. تأثیر خالص ژئوپلیتیک فعلی، کاهش جزئی عرضه بیش از حد جهانی است (زیرا همه مازاد نمیتواند آزادانه به هر بازاری سرازیر شود) اما همچنین افزایش عدم قطعیت، زیرا سیاستها میتوانند با تغییر بادهای سیاسی تغییر کنند.
